पुरातत्व विभागले फेला पा¥र्यो दरबारको जग

दमक । महाभारतकालीन महत्वको भद्रपुर नगरपालिका ३ स्थित किचकबधस्थलमा पुरातत्व विभागको टोलीले आठौँ चरणको उत्खनन गर्दा ‘दरबारको जग’ फेला परेको छ ।

विराट राजाको सालो किचकको दरबार रहेको विश्वास गरिएको सो स्थलमा उत्खनन गर्दा पुरातात्विक महत्वको ‘दरबारको जग’ भेटिएको पुरातत्वविद् उद्धव आचार्यले जनाउनु भयो । आचार्यको नेतृत्वमा पुरातत्व विभागबाट आएको चार सदस्यीय टोलीले फागुन २५ गतेदेखि किचकबध स्थलमा उत्खनन तथा संरक्षणको कार्य अघि बढाउने क्रममा पछिल्लो पटक दरबारको जग फेला परेको हो । उत्खननका क्रममा तीन मिटरभन्दा गहिरो जग र केही प्राचीन सामग्रीहरू भेटिएका हुन् । भेटिएको जगको इँटाहरू विगतमा फेला परेका इँटासँग मिल्दोजुल्दो छ ।

किचकबध स्थलमा २०५८ सालदेखि विभागले आचार्यको नेतृत्वमा उत्खनन गरिरहेको छ । आचार्यका अनुसार विगतमा यहाँ भएको उत्खननबाट २ हजार २ सय वर्ष पुरानो दरबारको सुरक्षा पोस्ट, पर्खाल र कम्पाउन्डसहितको भौतिक संरचना भेटिएको थियो । ती प्राचीन वस्तुहरूको बेलायतमा नमुना लगेर कार्बन टेस्ट गर्दा २ हजार २ सय वर्ष पुरानो पुष्टि भएको थियो । प्राचीन स्मारकका बारेमा आठौँ चरणसम्मको उत्खननबाट कुनै लिखित सामग्री भने फेला पर्न सकेको छैन । त्यसबेला मानिसले प्रयोग गर्ने भाला, बाण र माटाका भाँडावर्तनसमेत फेला परेपछि त्यसलाई पुरातत्व विभागले संरक्षण गर्दै आएको छ । सरकारले किचकबध स्थलको पौराणिक तथा पुरातात्विक महत्व धेरै भए पनि उत्खनन तथा संरक्षणका लागि पर्याप्त लगानी गरेर बृहत खोज तथा अनुसन्धानको काम गर्न सकेको छैन ।

किचकबध स्थलमा पछिल्लो समय मानव निर्मित मन्दिर, पोखरी र अन्य भौतिक संरचना बनाइएका कारण प्राचीन महत्वका संरचना तथा वस्तुहरू नष्ट हुने जोखिम छ । विभागले नयाँ संरचनाहरू जथाभावी रूपमा नबनाउन आग्रह गर्दै आएको छ । विगतमा खनजोत गरेर खेतीपातीसमेत गरिएका कारण कतिपय भूसतहका पुरातात्विक महत्वका वस्तुहरू नष्ट भएको विभागको आशङ्का छ । किचकबध क्षेत्र दश बिगाहा क्षेत्रमा फैलिएको छ ।

महाभारतकालीन राजा विराटको किचकको त्यहाँ दरबार थियो । पाँच पाण्डव गुप्तबास बसेका बेला द्रौपदीमाथि कुदृष्टि राखेका कारण भीमसेनले विराटनगरदेखि लखेटेर किचकलाई यही दरबारमा ल्याएर बध गरेका कारण यस स्थानलाई किचकबध स्थल भनिन थालेको पौराणिक भनाई छ ।