रंगमा बुझेको सम्बन्ध : होलीको उल्लास र यथार्थ

इटहरी । हिउँदे चिसो मन्द हुँदै जाँदा वसन्तको सुरुवातसँगै देशभर रंग र उमङ्गको लहर चलेको छ। होली—रंगहरूको त्यो पर्व जसले देशलाई हर्ष, सद्भाव र आत्मीयताका रङमा रङ्ग्याउँछ—यस वर्ष पनि हर्षोल्लासका साथ मनाइँदै छ। काठमाडौंका साँघुरा गल्लीदेखि टुँडिखेल, बसन्तपुर, दरबारमार्ग र ठमेलका फराकिला चोकसम्म युवायुवतीका टोलमा अबिरको उडान देखिन्छ। पहाडका सहरदेखि हिमाली बस्तीसम्म होलीको रौनक समानै छ।

तर यस वर्षको होलीमा एउटा फरक दृश्य पनि छ—देश चुनावको मुखमा छ। त्यसैले रंगमा उमङ्ग त छ, तर सतर्कता पनि छ। सरकारले घरमै सीमित भएर होली खेल्न आग्रह गरेको छ। प्रहरी प्रशासनले ‘होलीलाई मर्यादित बनाऔँ, उल्लङ्घन नगरेऊँ’ भन्दै सार्वजनिक सन्देश दिएको छ। यही कारण राजधानीको सडकमा विगतका वर्षजस्तो भीड, उच्छृङ्खलता र रंगको बाढी कम देखिए पनि आत्मीयताको अबिर भने उस्तै छ।

होली केवल रंगमा नुहाउने उत्सव होइन, यो सम्बन्धमा नयाँ रंग भर्ने अवसर पनि हो। झुठो अहंकार पखाल्ने, पुराना रिस–इर्ष्या मेट्ने र सहअस्तित्वको संदेश दिने पर्व हो होली। एक–अर्कालाई रंग लगाउँदै ‘ह्याप्पी होली’ भन्ने क्षणमा मानिसले नजिकता महसुस गर्छ। यही होलीको सार हो—सम्बन्धको पुनःस्थापना।

तर होलीका दुर्वल पक्ष पनि छन्। वर्षेनी होलीका नाममा उच्छृङ्खलता, जबर्जस्ती रंग दलेर दुर्व्यवहार र सडक दुर्घटनाका घटनाहरू सुनिन्छन्। केही युवाले मदिरा सेवनपछि होलीलाई दुरुपयोग गर्ने प्रवृत्ति अझै रोकिएको छैन। यस्तो व्यवहारले पर्वको मर्म बिगार्छ र उत्सवलाई डरको कारण बनाउँछ। यस्तै कारणले कतिपय बालबालिका र महिला होलीको दिन घरमै बस्न रुचाउँछन्।

यसबीच, पहाडी क्षेत्रमा आज ९फागुन १८० होली मनाइँदै छ भने भोलि ९फागुन १९० तराईमा होली खेलिनेछ। तराईका सहरहरूमा होली अझ भव्य र सामाजिक सहकार्यसहित मनाइन्छ। गाउँका चोकमा गीत–नाच, ढोल–मादल र ठट्टासहितको रमझम हुन्छ। रंग, गुलाल र अबिरले सहर मात्रै होइन, मनका पर्खाल पनि रङ्ग्याउँछ। यही होलीको आत्मा हो—विविधता बीचको एकता।

होलीको सवल पक्ष हो—यो समाजलाई जोड्ने शक्ति हो। धर्म, जात, वर्ग, भाषा र भौगोलिक सीमा नमान्ने यो पर्वले नेपाली पहिचानमा समावेशी सौन्दर्य थप्छ। विद्यालयदेखि कार्यालयसम्म, शहरदेखि गाउँसम्म मानिसहरू एउटै रंगमा एकाकार हुन्छन्। पर्यटनका लागि पनि यो पर्व अवसर बनिसकेको छ—देशभित्र र बाहिरका पर्यटक होली मनाउन काठमाडौं, पोखरा, जनकपुर र विराटनगर जस्ता सहर आउँछन्।

तर सँगसँगै जिम्मेवारी पनि आवश्यक छ। रंगमा रम्दा अनुशासन नबिर्सौं, माया बाँड्दा मर्यादा नछोडौं—यो सन्देश पनि होलीले दिन्छ। किनकि होली केवल उत्सव होइन, सामाजिक चरित्रको परीक्षा पनि हो।

यसरी हेर्दा होलीले नेपाली समाजको द्वैत स्वरूप देखाउँछ—एकातिर उल्लास र एकताको रङ, अर्कातिर अनुशासन र मर्यादाको चेतना। वसन्तसँगै प्रकृति जस्तै मानिसको मन पनि ताजगीले भरिएको यो बेला, होलीले हामीलाई सम्झाउँछ—“रंग उडाएर होइन, माया बाँडेर रमाऔं।”