भोटेकोशीको बाढीले मच्चायो वितण्डा : रसुवादेखि त्रिशूलीसम्म उच्च जोखिम, उद्धारमा राज्य संयन्त्र परिचालन

स्याफ्रुबेसी, बेत्रावती, मैलुङ, सल्लेटार, शान्तिबजार, पैरेबेसी, खाल्तीबस्ती, सोले, त्रिशूली, बट्टारलगायतका बस्ती क्षेत्रमा ठूलो क्षति पुगेको छ।

काठमाडौं । चीनको तिब्बततर्फबाट बुधबार बिहान एक्कासि आएको भीषण बाढीले रसुवाको भोटेकोशी नदी आसपासका क्षेत्रमा ठूलो जनधन तथा भौतिक क्षति पुर्‍याएको छ । बाढी टिमुरे, स्याफ्रुबेँसी हुँदै त्रिशूली नदीमा मिसिएपछि नुवाकोट, धादिङलगायत तल्लो तटीय क्षेत्रमा समेत जोखिम बढेको छ । प्रारम्भिक विवरणअनुसार बाढीले घर, बजार, सडक, पुल, सरकारी कार्यालय तथा जलविद्युत् आयोजनाका संरचनामा क्षति पुर्‍याएको छ । क्षतिको पूर्ण विवरण भने अझै संकलन हुन सकेको छैन ।

राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणकी प्रवक्ता शान्ति महतले तिब्बतमा हिमपहिरोले नदी थुनिएपछि अचानक थुनिएको पानी खुलेर बाढी आएको हुनसक्ने प्रारम्भिक अनुमान गरिएको बताएकी छन् । उनका अनुसार तिब्बतबाट बिहान करिब ८ः४० बजे बाढी नेपालतर्फ प्रवेश गरेको थियो भने सरकारी निकायले करिब ९ बजेतिर त्यसबारे सूचना पाएका थिए ।

रसुवाका सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी ध्रुवप्रसाद अधिकारीका अनुसार टिमुरे र स्याफ्रुबेँसी क्षेत्रमा बाढीको प्रभाव अत्यन्त ठूलो देखिएको छ । टिमुरे भन्सार क्षेत्रमा समेत क्षति पुगेको छ । भन्सार विभागका अनुसार त्यहाँका कर्मचारीले बिहानै बाढी आएको खबर गरेका थिए । बाढीको तीव्रता असामान्य रहेको अधिकारीहरूले बताएका छन् ।

सुरक्षाकर्मी नै सम्पर्कविहीन

विपद्को चपेटामा उद्धार तथा सुरक्षाका लागि खटिएका सुरक्षाकर्मीसमेत परेका छन् । सशस्त्र प्रहरी बलका अनुसार रसुवामा ड्युटीमा खटिएको निरीक्षकको कमान्डको नौ सदस्यीय टोली सम्पर्कविहीन भएको छ । टिमुरे बीओपी भने सुरक्षित रहेको बताइएको छ । सञ्चार सम्पर्कसमेत विच्छेद भएकाले टोलीको अवस्थाबारे तत्काल यकिन हुन सकेको छैन ।

यसैबीच रसुवाका विभिन्न स्थानमा कार्यरत नेपाल प्रहरीका कर्मचारी पनि सम्पर्कविहीन रहेको विवरण सार्वजनिक भएको छ । यस्तो अवस्थाले बाढीबाट भएको मानवीय क्षतिको वास्तविक विवरण तत्काल संकलन गर्न कठिनाइ भएको छ । त्यसैले प्रारम्भिक विवरणलाई नै अन्तिम तथ्यका रूपमा नलिन सम्बन्धित निकायले आग्रह गरेका छन् ।

भोटेकोशीबाट त्रिशूलीसम्म जोखिम

भोटेकोशीमा आएको बाढी क्रमशः तल्लो तटीय क्षेत्रमा पुगेपछि नुवाकोटको त्रिशूली बजारसम्म प्रभाव देखिएको छ । विदुर नगरपालिका–१ स्थित त्रिशूली बजारका नदी आसपासका क्षेत्रमा पानी पसेको र ढोकेढुङ्गा, अकरे, टोलेगाउँलगायत क्षेत्रमा क्षति पुगेको स्थानीय जनप्रतिनिधिले बताएका छन् ।

यसै कारण सरकारले रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, गोरखा र चितवनका भोटेकोशी तथा त्रिशूली नदी आसपासका बासिन्दालाई उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ । नदी किनारमा रहेका नागरिकलाई सुरक्षित स्थानतर्फ जान र अनावश्यक रूपमा नदी तथा खोलाको आसपास नजान भनिएको छ ।

सम्भावित जोखिमलाई मध्यनजर गर्दै काठमाडौं उपत्यकाबाट धादिङ, रसुवा र चितवनतर्फ जाने केही सवारीसाधनसमेत रोकिएको छ । बाढीको बहाव तल्लो तटीय क्षेत्रमा बढ्न सक्ने भएकाले सडक तथा पुलमा थप जोखिम उत्पन्न हुनसक्ने आकलन गरिएको छ ।

विद्युत् उत्पादनमा पनि ठूलो धक्का

बाढीले जलविद्युत् क्षेत्रमा समेत ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ । नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका अनुसार बाढीका कारण करिब ४३० मेगावाट विद्युत् उत्पादन प्रणालीबाट बाहिरिएको छ । यसमध्ये ११ वटा जलविद्युत् आयोजनाबाट उत्पादित करिब ४०५ मेगावाट तथा २५ मेगावाट सौर्य विद्युत् प्रभावित भएको बताइएको छ । पाँचवटा विद्युत् गृहमा क्षति पुगेको प्रारम्भिक विवरण छ ।

बाढीले सडक तथा अन्य पूर्वाधारमा समेत क्षति पुर्‍याएको छ । स्याफ्रुबेँसी–रसुवागढी सडकखण्डमा समेत गम्भीर असर परेको छ । यसले चीनसँगको सीमा व्यापार तथा आवतजावतमा थप समस्या उत्पन्न गर्ने देखिएको छ ।

सरकारका सबै संयन्त्र परिचालन

बाढीको अवस्था गम्भीर बन्दै गएपछि सरकारले उद्धार, खोज तथा राहतका लागि राज्यका सबै संयन्त्र परिचालन गरेको जनाएको छ । नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी तथा स्थानीय प्रशासनलाई प्रभावित क्षेत्रमा परिचालन गरिएको छ । नेपाली सेनाको मेडिकल टिमसहितको एमआई–१७ हेलिकप्टरसमेत रसुवातर्फ पठाइएको छ ।

विपद् प्राधिकरणकी प्रवक्ता महतका अनुसार विपद्सँग सम्बन्धित सबै निकायलाई परिचालन गरिएको छ । उद्धार तथा राहतका लागि निजी क्षेत्रका ३४ वटा हेलिकप्टरलाई अन्यत्र परिचालन नगर्न निर्देशन दिइएको उनले बताएकी छन् । यसले अवस्था थप गम्भीर हुनसक्ने आकलनसहित सरकारले हवाई उद्धार क्षमतालाई तयारी अवस्थामा राखेको देखिन्छ ।

प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले पनि प्रभावित क्षेत्रको अवस्था र उद्धार कार्यबारे सुरक्षा निकायबाट जानकारी लिएका छन् । प्रधानमन्त्रीको अध्यक्षतामा बसेको विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन राष्ट्रिय परिषद्को बैठकले उद्धार, खोज तथा राहत कार्यलाई तीव्रता दिन सम्बन्धित निकायलाई निर्देशन दिएको छ । प्रधानमन्त्री शाहले सबैलाई आ–आफ्नो ठाउँबाट प्रभावित नागरिकको उद्धार, खोजी तथा राहतमा खटिन आग्रह गरेका छन् ।

सरकार र प्रतिपक्ष एकै ठाउँमा

अचानक आएको विपद्ले ठूलो संकट निम्त्याएपछि सरकार र प्रतिपक्षबीच समेत उद्धार तथा राहत कार्यमा एकीकृत रूपमा अघि बढ्ने प्रतिबद्धता व्यक्त भएको छ । प्रधानमन्त्री शाहले बाढीबाट उत्पन्न अवस्थाबारे चासो लिएपछि सत्तापक्ष र प्रतिपक्षबीच भएको छलफलमा विपद्को समयमा राजनीतिक मतभेदभन्दा नागरिकको ज्यान जोगाउने कामलाई प्राथमिकता दिने सहमति भएको हो ।

यसले प्राकृतिक विपद्को सामना गर्न राजनीतिक दल, तीनै तहका सरकार, सुरक्षा निकाय, निजी क्षेत्र र नागरिक समाजबीच समन्वय आवश्यक रहेको सन्देश दिएको छ ।

सञ्चार सेवा निःशुल्क

बाढी प्रभावित क्षेत्रका नागरिक तथा उद्धार टोलीबीच सञ्चार सम्पर्क सहज बनाउन नेपाल टेलिकमले रसुवा, नुवाकोट, धादिङ र चितवनमा फोन तथा डाटा सेवा निःशुल्क गरेको छ । उद्धार तथा राहत समन्वयमा सञ्चार सम्पर्क महत्वपूर्ण हुने भएकाले यस्तो व्यवस्था गरिएको हो ।

तर कतिपय क्षेत्रमा सञ्चार संरचनामै क्षति पुगेका कारण सम्पर्क स्थापना गर्न कठिनाइ भइरहेको छ । रसुवा–नुवाकोट क्षेत्रमा केही टेलिकम टावरमा क्षति पुगेको प्रारम्भिक विवरणसमेत सार्वजनिक भएको छ ।

क्षतिको यकिन तथ्य आउन बाँकी

बाढीको घटना असाधारण रूपमा अचानक भएकाले अहिले प्राप्त विवरणहरू अधिकांश प्रारम्भिक हुन् । टिमुरे, स्याफ्रुबेँसी तथा आसपासका क्षेत्रमा धेरै संरचना बगेको वा क्षतिग्रस्त भएको देखिए पनि मानवीय क्षतिको यकिन संख्या अझै सार्वजनिक भइसकेको छैन । प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार टोली पुग्ने र सञ्चार सम्पर्क स्थापित हुने क्रमसँगै वास्तविक क्षतिको विवरण बाहिर आउने अपेक्षा गरिएको छ ।

अहिलेको सबैभन्दा ठूलो चुनौती नदीको बहावसँगै तल्लो तटीय क्षेत्रमा बढेको जोखिम हो । भोटेकोशी हुँदै त्रिशूलीमा आएको बाढीले नदी किनारका बस्ती, बजार, सडक, पुल तथा पूर्वाधारलाई प्रभावित गर्नसक्ने भएकाले प्रशासनले नागरिकलाई उच्च सतर्कतामा रहन आग्रह गरेको छ ।

अहिले प्राथमिकता क्षतिको हिसाबकिताबभन्दा पनि जोखिममा रहेका नागरिकको तत्काल उद्धार, बेपत्ताको खोजी, घाइतेको उपचार र सुरक्षित स्थानमा स्थानान्तरण हो । विपद्को वास्तविक तस्वीर भने उद्धार टोली प्रभावित क्षेत्रमा पुगेर विस्तृत विवरण संकलन गरेपछि मात्र स्पष्ट हुनेछ ।